درون اين ذرات خاك اين نغمه را به گوش جان دريابد كه « گامى دو سه بر ، ما نه ، اشكى دو سه هم بفشان » ! ( 1 ) . سپس براى اينكه حقيقت اين سخن آشكارتر گردد ، قرآن مىگويد : چه بسيارند كسانى كه ظاهرا چشم بينا و گوش شنوا دارند اما در واقع كوران و كرانند ، « چرا كه چشمهاى ظاهر نابينا نمىشود ، بلكه دلهايى كه در سينه‌ها جاى دارد ، بينايى را از دست مىدهد » ( * ( فَإِنَّها لا تَعْمَى الأَبْصارُ وَلكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ ) * ) . در حقيقت آنها كه چشم ظاهرى خويش را از دست مىدهند ، كور و نابينا نيستند و گاه روشندلانى هستند از همه آگاه تر ، نابينايان واقعى كسانى هستند كه چشم قلبشان كور شده و حقيقت را درك نمىكنند ! . لذا در روايتى از پيامبر اسلام ص مىخوانيم شر العمى ، عمى القلب : « بدترين نابينايى نابينايى دل است » ! . و اعمى العمى عمى القلب : « نابينايىترين نابينايىها نابينايى دل است » ( 2 ) . و در روايت ديگرى كه در كتاب « غوالى اللئالى » آمده ، مىخوانيم : پيامبر ص فرمود : اذا اراد اللَّه بعبد خيرا فتح عين قلبه فيشاهد بها ما كان غائبا عنه : « هنگامى كه خدا بخواهد در حق بنده اى نيكى كند چشمان قلب او را مىگشايد تا چيزهايى را كه از او پنهان بود مشاهده كند » ( 3 ) . اما اين سؤال كه چگونه نسبت درك حقايق به قلبها كه در سينه‌ها قرار دارد داده شده است با اينكه مىدانيم قلب جز تلمبه اى براى گردش خون نيست ، در

--> ( 1 ) در زمينه بررسى تاريخ گذشتگان از طريق جهانگردى و « سير در ارض » جلد سوم تفسير نمونه صفحه 101 به بعد ( ذيل آيه 137 سوره آل عمران ) بحث مشروحى داشته‌ايم . ( 2 ) نور الثقلين ج 3 ص 508 . ( 3 ) همان مدرك ص 509 .